بعد از جراحی فک این علائم را نادیده نگیرید؛ ممکن است نشانه عفونت باشند

بعد از جراحی فک، وجود مقداری درد، ورم، کبودی و محدودیت در باز کردن دهان کاملاً قابل انتظار است. همین موضوع گاهی تشخیص تفاوت میان روند طبیعی بهبودی و علائم عفونت بعد از جراحی فک را دشوار می‌کند.

نکته مهم این است که تورم طبیعی معمولاً در دو تا سه روز اول بیشتر می‌شود و سپس به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند؛ اما عفونت ممکن است باعث شود درد و ورم به جای بهتر شدن، دوباره تشدید شوند. تب مداوم، خروج چرک، طعم یا بوی ناخوشایند دهان و بدتر شدن ناگهانی درد از مهم‌ترین علائم هشدار هستند. اگر این نشانه‌ها را تجربه می‌کنید، بهتر است به جای مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک، با جراح فک و صورت خود تماس بگیرید.

عفونت بعد از جراحی فک چیست؟

در جراحی فک، استخوان‌های فک در موقعیت جدید قرار می‌گیرند و معمولاً با صفحات و پیچ‌های کوچک ثابت می‌شوند. بیشتر برش‌ها نیز از داخل دهان انجام می‌شوند.

دهان به‌طور طبیعی حاوی باکتری‌های فراوانی است. اگر میکروب‌ها در محل جراحی تکثیر شوند و بدن نتواند آنها را کنترل کند، عفونت ایجاد می‌شود.

عفونت ممکن است محدود به بافت‌های اطراف محل جراحی باشد یا در موارد کمتر شایع به بافت‌های عمقی‌تر و اطراف صفحات و پیچ‌ها گسترش پیدا کند.

البته عفونت یکی از عوارض احتمالی جراحی است و صرف داشتن تورم یا درد بعد از عمل به معنی عفونت نیست.

مهم‌ترین علائم عفونت بعد از جراحی فک چیست؟

تشخیص عفونت معمولاً بر اساس مجموعه علائم انجام می‌شود، نه فقط یک نشانه.

مهم‌ترین مواردی که باید جدی گرفته شوند عبارت‌اند از:

• تب مداوم یا احساس تب و لرز
• خروج چرک یا ترشح غیرعادی
• افزایش درد به جای کاهش تدریجی آن
• بیشتر شدن ناگهانی تورم پس از چند روز
• طعم ناخوشایند یا بدبو شدن غیرعادی دهان
• قرمزی و گرمی قابل توجه اطراف محل جراحی
• احساس ناخوشی عمومی
• باز شدن یا اختلال در ترمیم زخم

۱. تب بعد از جراحی فک

یکی از علائم مهم عفونت تب مداوم یا رو به افزایش است.

ممکن است فرد بلافاصله بعد از یک جراحی بزرگ کمی احساس گرما یا ناخوشی داشته باشد، اما تب پایدار، به‌ویژه هنگامی که همراه با درد، تورم یا ترشح چرکی باشد، نیاز به بررسی دارد.

بنابراین اگر علاوه بر تب، علائم دیگری مانند لرز، بی‌حالی شدید یا بدتر شدن درد دارید، موضوع را به جراح اطلاع دهید.

۲. ورمی که به جای کاهش، بیشتر می‌شود

ورم بعد از جراحی فک به‌تنهایی نشانه عفونت نیست.

تورم بخشی طبیعی از روند ترمیم است و معمولاً در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول افزایش پیدا می‌کند. پس از آن باید به‌تدریج روند کاهشی آغاز شود.

بنابراین اگر روز دوم یا سوم صورتتان نسبت به روز اول متورم‌تر است، الزاماً جای نگرانی ندارد.

آنچه بیشتر احتمال عفونت را مطرح می‌کند این است که:

• ورم پس از شروع بهبود دوباره زیاد شود.
• یک سمت صورت ناگهان بسیار متورم‌تر شود.
• تورم همراه با درد فزاینده باشد.
• محل متورم قرمز و گرم شود.
• تب یا ترشح چرکی نیز وجود داشته باشد.

در چنین شرایطی باید با تیم جراحی تماس گرفت.

۳. درد شدید یا دردی که روزبه‌روز بیشتر می‌شود

مقداری درد و ناراحتی در روزهای ابتدایی طبیعی است.

در روند معمول، درد باید با گذشت زمان و مصرف مسکن تجویزشده قابل کنترل‌تر شود.

اما اگر:

• درد بعد از چند روز ناگهان شدیدتر شود،
• داروهای تجویزشده دیگر آن را کنترل نکنند،
• هم‌زمان ورم دوباره بیشتر شود،
• یا تب و ترشح ایجاد شود،

احتمال عفونت باید بررسی شود.

۴. خروج چرک یا ترشح زرد و سبز

یکی از واضح‌ترین نشانه‌های عفونت زخم، خروج ترشحات چرکی است.

چرک معمولاً می‌تواند:

• سفید یا زرد باشد،
• گاهی رنگ متمایل به سبز داشته باشد،
• همراه با بوی ناخوشایند باشد.

خروج چرک از محل جراحی یا اطراف بخیه‌ها موضوعی نیست که بهتر باشد چند روز منتظر بمانید تا خودبه‌خود برطرف شود.

وجود ترشح چرکی همراه با تب، افزایش تورم یا درد احتمال عفونت را بیشتر می‌کند.

۵. مزه یا بوی بد غیرطبیعی در دهان

در روزهای اول پس از جراحی، به دلیل محدود شدن مسواک زدن، خون خشک‌شده، رژیم غذایی مایع و بخیه‌ها ممکن است طعم دهان مانند قبل نباشد.

اما طعم بسیار بد و مداوم یا بوی ناخوشایند همراه با درد، ورم یا ترشح می‌تواند با عفونت مرتبط باشد.

پس نباید فقط بر اساس بوی دهان تشخیص عفونت داد؛ علائم همراه اهمیت بیشتری دارند.

۶. قرمزی و احساس گرما در محل جراحی

مقداری التهاب بعد از عمل طبیعی است.

اما اگر بافت اطراف محل جراحی:

• روزبه‌روز قرمزتر شود،
• احساس گرمای واضح داشته باشد،
• حساسیت آن بیشتر شود،
• و تورم به جای کاهش افزایش یابد،

باید احتمال عفونت بررسی شود.

در عفونت زخم‌های جراحی، قرمزی، گرمی، تورم و درد رو به افزایش از علائم شناخته‌شده محسوب می‌شوند.

۷. احساس ضعف و ناخوشی عمومی

عفونت همیشه فقط با یک علامت موضعی ظاهر نمی‌شود.

در برخی افراد ممکن است علائمی مانند:

• بی‌حالی غیرعادی
• ضعف
• احساس بیماری
• تب یا لرز
• کاهش اشتها

نیز ایجاد شود.

احساس خستگی در هفته اول جراحی طبیعی است، بنابراین باید آن را در کنار سایر نشانه‌ها تفسیر کرد. اما ضعف شدید همراه با تب و بدتر شدن وضعیت موضع جراحی نیاز به بررسی دارد.

فرق ورم طبیعی با عفونت بعد از جراحی فک چیست؟

این یکی از مهم‌ترین سؤالات بیماران است.

به‌طور ساده می‌توان گفت روند زمانی علائم اهمیت زیادی دارد.

ورم طبیعی پس از جراحی	احتمال عفونت
طی ۲ تا ۳ روز اول بیشتر می‌شود	ممکن است پس از چند روز دوباره افزایش یابد
سپس به‌تدریج کمتر می‌شود	ورم به جای کاهش، رو به افزایش است
درد به‌مرور قابل کنترل‌تر می‌شود	درد ناگهان یا به‌تدریج شدیدتر می‌شود
معمولاً چرک ندارد	ممکن است ترشح چرکی وجود داشته باشد
تب پایدار وجود ندارد	ممکن است تب و لرز ایجاد شود
حال عمومی به‌تدریج بهتر می‌شود	ممکن است احساس ناخوشی بیشتر شود

تورم طبیعی بعد از جراحی فک اغلب در روز دوم یا سوم شدیدتر است و بیشتر آن طی حدود دو هفته فروکش می‌کند، هرچند مقدار خفیفی از ورم ممکن است چند ماه باقی بماند.

عفونت بعد از جراحی فک معمولاً چه زمانی ایجاد می‌شود؟

زمان مشخص و ثابتی برای همه بیماران وجود ندارد.

برخی عفونت‌ها ممکن است در روزها یا هفته‌های اولیه دوران نقاهت ظاهر شوند.

از سوی دیگر، در موارد نادرتر ممکن است عفونت مربوط به صفحات و پیچ‌های تثبیت‌کننده فک ماه‌ها پس از جراحی ایجاد شود. گاهی صفحات یا پیچ‌ها عفونی می‌شوند و ممکن است نیاز به خارج کردن آنها باشد؛ این مشکل معمولاً در مراحل دیرتر پس از جراحی دیده می‌شود.

بنابراین حتی اگر جراحی مربوط به چند ماه قبل باشد، تورم یا ترشح جدید باید بررسی شود.

آیا تب بعد از جراحی فک حتماً نشانه عفونت است؟

خیر.

تب یا احساس گرما ممکن است علل مختلفی داشته باشد و نمی‌توان فقط بر اساس یک بار اندازه‌گیری دمای بدن تشخیص عفونت داد.

اما تب مداوم، به‌خصوص همراه با:

• چرک
• افزایش درد
• تورم رو به افزایش
• احساس ناخوشی

باید جدی گرفته شود.

اگر پزشک یا جراح برای شما معیار مشخصی درباره دمای بدن تعیین کرده است، همان دستور در اولویت قرار دارد.

آیا بوی بد دهان بعد از عمل به معنی عفونت است؟

نه همیشه.

تمیز کردن دهان پس از جراحی فک دشوارتر می‌شود. وجود بخیه، بریس، تغییر رژیم غذایی و محدود شدن باز شدن دهان نیز می‌تواند باعث بیشتر شدن پلاک و بوی دهان شود.

به همین دلیل رعایت بهداشت دهان اهمیت زیادی دارد.

اما اگر بوی بد دهان همراه با:

• چرک
• طعم ناخوشایند مداوم
• درد فزاینده
• تب
• افزایش ورم

باشد، باید احتمال عفونت بررسی شود.

چگونه خطر عفونت بعد از جراحی فک را کاهش دهیم؟

نمی‌توان احتمال عفونت را به صفر رساند، اما رعایت دستورات پس از عمل می‌تواند خطر آن را کاهش دهد.

بهداشت دهان را جدی بگیرید

پس از جراحی، تمیز نگه داشتن دهان اهمیت زیادی دارد.

طبق توصیه تیم درمان ممکن است نیاز باشد از:

• مسواک کوچک و نرم
• دهان‌شویه تجویزشده
• روش خاص شست‌وشوی دهان

استفاده کنید.

داروها را طبق نسخه مصرف کنید

اگر پزشک آنتی‌بیوتیک یا داروی دیگری تجویز کرده است، آن را دقیقاً مطابق دستور مصرف کنید.

دوز دارو را خودسرانه تغییر ندهید و دارویی که از قبل در خانه دارید را بدون مشورت شروع نکنید.

محل جراحی را دستکاری نکنید

فشار دادن، دست‌کاری بخیه‌ها یا بررسی مکرر زخم با انگشت می‌تواند باعث آسیب بافت شود و آلودگی را افزایش دهد.

توصیه‌های غذایی را رعایت کنید

پس از جراحی فک معمولاً برای مدتی رژیم مایع یا نرم توصیه می‌شود. فشار آوردن زودهنگام به فک می‌تواند روند ترمیم را مختل کند.

آیا عفونت پیچ و پلاک فک امکان‌پذیر است؟

بله، اما شایع نیست.

در جراحی فک معمولاً صفحات و پیچ‌های کوچک فلزی برای ثابت نگه داشتن استخوان در موقعیت جدید استفاده می‌شوند و معمولاً نیازی به خارج کردن آنها وجود ندارد.

با این حال در مواردی ممکن است اطراف این صفحات عفونت ایجاد شود. در این وضعیت ممکن است پزشک پس از بررسی تصمیم بگیرد پلاک یا پیچ برداشته شود.

چه زمانی باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده موارد زیر بهتر است سریعاً با جراح یا مرکز درمانی تماس بگیرید:

• تب مداوم
• چرک
• تورم رو به افزایش
• درد شدید یا بدترشونده
• قرمزی و گرمی قابل توجه
• طعم و ترشح غیرعادی
• باز شدن زخم
• احساس ناخوشی شدید

عفونت هرچه زودتر تشخیص داده شود، معمولاً کنترل آن ساده‌تر خواهد بود.

چه علائمی اورژانسی هستند؟

برخی علائم را نباید منتظر نوبت معمول پزشک گذاشت.

اگر پس از جراحی فک دچار مشکل در تنفس یا بلع شده‌اید، باید فوراً ارزیابی پزشکی شوید. منابع جراحی دهان و فک نیز دشواری تنفس یا بلع را از موارد نیازمند ارزیابی اورژانسی می‌دانند.

همچنین تورم بسیار سریع صورت یا گردن همراه با احساس بسته شدن مسیر تنفس نیازمند اقدام فوری است.

جمع‌بندی

درد، کبودی و ورم در چند روز اول جراحی فک معمولاً طبیعی هستند و ورم اغلب طی دو تا سه روز اول افزایش پیدا می‌کند. آنچه باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، تغییر روند بهبودی است؛ یعنی زمانی که درد یا تورم به جای کاهش دوباره شدیدتر شود.

تب مداوم، ترشح چرکی، طعم یا بوی بسیار نامطبوع دهان، درد رو به افزایش، تورم جدید یا شدید و قرمزی و گرمی غیرعادی می‌توانند از علائم عفونت بعد از جراحی فک باشند. در این شرایط بهتر است سریعاً با جراح فک و صورت خود تماس بگیرید و از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک خودداری کنید.

اگر تورم با اختلال در تنفس یا بلع همراه باشد، موضوع اورژانسی است و باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.