آیا دندان شکسته کودک دوباره رشد می‌کند؟ پاسخ دندانپزشکان کودکان

زمین خوردن، ضربه حین بازی یا برخورد با وسایل باعث می‌شود دندان کودک بشکند یا لب‌پر شود. اولین سؤال هر والدی این است: «آیا دوباره درمی‌آید؟» جواب کوتاه این است که بافت دندان شکسته خودش دوباره رشد نمی‌کند. اما اگر دندان شیری باشد، دندان دائمی زیر آن جایش را می‌گیرد. اگر دندان دائمی باشد، معمولاً با ترمیم قابل نجات است.

مهم‌ترین نکته این است که اول مشخص کنید دندان شیری شکسته یا دائمی. چون نوع اقدام، سرعت مراجعه و درمان کاملاً متفاوت است. در این مقاله می‌خوانید بعد از شکستن دندان کودک چه کنید، چه زمانی اورژانسی است، دندانپزشک چه درمان‌هایی دارد و چه عوارضی را باید زیر نظر گرفت.

آیا دندان شکسته کودک دوباره رشد می‌کند؟ پاسخ کوتاه

• بافت شکسته دوباره رشد نمی‌کند. مینا (لایه سخت بیرونی) توانایی ساخت دوباره ندارد و بخش از دست‌رفته دندان خودبه‌خود پر نمی‌شود.
• دندان شیری: جایگزین دائمی دارد. دندان دائمی زیر لثه در حال شکل‌گیری است و در زمان مقرر بیرون می‌آید.
• دندان دائمی: اگر تکه‌ای بشکند، دندانپزشک معمولاً می‌تواند آن را ترمیم یا بازسازی کند. هر چه سریع‌تر مراجعه کنید، شانس نجات بیشتر است.

تفاوت دندان شیری و دائمی در شکستگی

ویژگی	دندان شیری	دندان دائمی
جایگزین دارد؟	بله، دندان دائمی جایگزین می‌شود	خیر، دندان جایگزین طبیعی ندارد
اگر کامل بیفتد	معمولاً دوباره جا زده نمی‌شود	باید سریع جا زده یا در ماده مناسب نگه داشته شود
فوریت مراجعه	معمولاً طی یکی دو روز، مگر علائم هشدار	هرچه سریع‌تر، ایده‌آل ظرف حدود یک ساعت
نگرانی اصلی	آسیب به جوانه دندان دائمی زیر آن	حفظ دندان و بافت‌های زنده درون آن
درمان معمول	پایش، صاف کردن یا ترمیم، گاهی کشیدن	چسباندن تکه، ترمیم، درمان عصب یا روکش

برای تشخیص نوع دندان، به سن کودک توجه کنید. دندان‌های شیری تا حدود ۶ سالگی کامل در دهان‌اند و بعد از آن، به‌تدریج دندان‌های دائمی جایگزین می‌شوند. دندان‌های دائمی معمولاً بزرگ‌تر، زردتر و دارای لبه‌های دندانه‌دار هستند. اگر مطمئن نیستید، همین ابهام را به دندانپزشک بگویید.

اگر دندان شیری کودک شکست چه می‌شود؟

دندان شیری شکسته معمولاً خودش دوباره رشد نمی‌کند و تا زمان افتادن طبیعی همان‌طور می‌ماند. اما این به معنای بی‌اهمیت بودن نیست:

• جوانه دندان دائمی درست زیر ریشه دندان شیری است. ضربه شدید ممکن است به آن آسیب بزند و روی رنگ، شکل یا زمان رویش دندان دائمی اثر بگذارد.
• دندان شیری شکسته می‌تواند درد و عفونت ایجاد کند، چون عصب آن ممکن است در معرض قرار گرفته باشد.
• لبه تیز دندان ممکن است به زبان یا لب زخم بزند.

بنابراین حتی اگر شکستگی کوچک باشد، یک بار کودک را نزد دندانپزشک ببرید تا آسیب‌های پنهان زیر لثه بررسی شود.

چه زمانی دندان شیری جایگزین می‌شود؟

دندان‌های شیری معمولاً از حدود ۶ سالگی شروع به افتادن می‌کنند و این روند تا حدود ۱۲ سالگی ادامه دارد. اگر دندان شیری زودتر از موعد شکسته یا کشیده شود، ممکن است دندان دائمی بعداً یا کمی متفاوت دربیاید. دندانپزشک روند را کنترل می‌کند و اگر لازم شود، نگهدارنده فضا (اسپیسر) می‌گذارد.

اگر دندان دائمی کودک شکست چه می‌شود؟

دندان دائمی جایگزین ندارد، پس مراقبت از آن اهمیت بیشتری دارد. خبر خوب این است که بیشتر شکستگی‌های دندان دائمی با اقدام سریع قابل ترمیم است.

اگر فقط لبه یا گوشه دندان پریده

معمولاً با صاف کردن لبه یا ترمیم کامپوزیتی (رزین همرنگ دندان) حل می‌شود.

اگر قسمت بزرگ‌تری شکسته

ممکن است تکه شکسته را دوباره بچسبانند، یا با کامپوزیت یا روکش بازسازی کنند.

اگر عصب دندان درگیر شده

علائم آن درد شدید، حساسیت به سرد و گرم یا دیدن نقطه صورتی یا قرمز در محل شکستگی است. در این حالت ممکن است درمان عصب لازم باشد.

اگر دندان از جایش جابه‌جا شده یا لق است

دندانپزشک آن را به محل درست برمی‌گرداند و با یک سیم یا ماده نگه‌دارنده (اسپلینت) چند هفته ثابت می‌کند.

بعد از شکستن دندان کودک چه کنیم؟

۱. آرام بمانید و کودک را آرام کنید. ترس شما به او منتقل می‌شود.
۲. دهان را با آب ولرم بشویید. اگر خون هست، با یک گاز یا پارچه تمیز فشار ملایم بدهید.
۳. کمپرس سرد خارج از دهان روی لب یا گونه بگذارید تا ورم کم شود.
۴. تکه شکسته را پیدا کنید. اگر پیدا شد، آرام با آب بشویید و در محیط مرطوب (مثل شیر) نگه دارید. وجود تکه همیشه ضروری نیست، اما به دندانپزشک کمک می‌کند.
۵. نوع دندان را مشخص کنید: شیری یا دائمی.
۶. با دندانپزشک تماس بگیرید و زمان مراجعه را بپرسید.

اگر دندان دائمی کامل از ریشه بیرون افتاد

این وضعیت اورژانسی است و زمان بسیار مهم است:

• دندان را فقط از تاج (قسمت بالا) بگیرید، نه از ریشه.
• اگر کثیف است، آرام و کوتاه با شیر یا آب سالین بشویید. نکشید و نساییدش.
• اگر کودک بزرگ‌تر است و همکاری می‌کند، دندان را آرام و در جهت درست به حفره برگردانید و بگذارید با انگشت یا گاز نگه دارد.
• اگر نمی‌شود جا زد، دندان را در شیر یا مایع سالین بگذارید. آب ساده مناسب نیست.
• ظرف حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه نزد دندانپزشک برسید.

اگر دندان شیری کامل بیرون افتاد

هرگز آن را به حفره برنگردانید. این کار ممکن است به جوانه دندان دائمی زیر لثه آسیب بزند. دهان را با آب بشویید، کمپرس سرد بگذارید و به دندانپزشک مراجعه کنید.

چه زمانی باید فوراً به اورژانس یا دندانپزشک مراجعه کرد؟

مستقیم به اورژانس بروید اگر:

• ضربه به سر وارد شده یا کودک بیهوش شده است
• کودک گیج است، پشت سر هم استفراغ می‌کند یا خواب‌آلودگی غیرعادی دارد
• خونریزی با فشار ۱۰ تا ۱۵ دقیقه‌ای قطع نمی‌شود
• شک به شکستگی فک یا استخوان صورت وجود دارد
• بریدگی عمیق لب، زبان یا صورت هست
• کودک دچار مشکل تنفسی است یا ممکن است تکه دندان را قورت داده یا استنشاق کرده باشد

فوراً با دندانپزشک تماس بگیرید اگر:

• دندان دائمی شکسته یا بیرون افتاده است
• درد شدید دارد
• دندان لق است یا از جایش جابه‌جا شده
• ورم قابل توجه لثه یا صورت دارد
• نقطه قرمز یا صورتی در محل شکستگی دیده می‌شود
• لبه شکسته زخم ایجاد می‌کند

در یکی دو روز آینده مراجعه کنید اگر:

• لب‌پریدگی کوچک بدون درد دارد
• شکستگی دندان شیری بدون علائم هشدار است
• فقط حساسیت جزئی احساس می‌شود

دندانپزشک چه درمان‌هایی انجام می‌دهد؟

دندانپزشک ابتدا معاینه می‌کند و معمولاً عکس رادیوگرافی هم می‌گیرد تا ریشه، استخوان اطراف و جوانه دندان دائمی را ببیند. درمان بسته به سن کودک، نوع دندان و شدت آسیب متفاوت است:

• صاف کردن لبه تیز: برای شکستگی‌های بسیار کوچک
• ترمیم با کامپوزیت: رزین همرنگ دندان که شکل از دست‌رفته را بازسازی می‌کند
• چسباندن تکه شکسته: اگر تکه سالم باشد و پیدا شود
• درمان عصب یا پالپ: وقتی عصب دندان درگیر یا آسیب‌دیده است
• روکش: برای شکستگی‌های بزرگ‌تر دندان‌های دائمی یا گاهی دندان شیری
• اسپلینت (نگه‌دارنده): برای دندان‌های لق یا جابه‌جاشده
• کشیدن دندان شیری: اگر شکستگی شدید است، عفونت دارد یا به جوانه دائمی خطر می‌رساند
• نگهدارنده فضا: اگر دندان شیری زودتر از موقع از دست رفته باشد

چه علائمی بعد از ضربه باید زیر نظر گرفته شود؟

حتی اگر درمان انجام شده، تا چند هفته و ماه بعد این موارد را رصد کنید:

• تغییر رنگ دندان: خاکستری، قهوه‌ای یا تیره شدن می‌تواند نشانه آسیب عصب باشد
• ورم یا برجستگی روی لثه (شبیه جوش)
• درد، حساسیت یا لق شدن
• ترشح یا بوی بد دهان
• تغییر در زمان یا شکل رویش دندان دائمی
• تب یا ورم صورت

اگر هر کدام را دیدید، منتظر ویزیت بعدی نمانید.

چطور از شکستن دندان کودک پیشگیری کنیم؟

• در ورزش‌های پرخطر از محافظ دهان (ماوت‌گارد) استفاده کنید.
• محیط خانه را برای نوپاها ایمن کنید: لبه‌های تیز، پله‌ها و سطوح لغزنده.
• بستن کمربند ایمنی و صندلی مخصوص کودک در ماشین
• از جویدن اشیای سخت مثل یخ، خودکار یا ناخن پرهیز دهید.
• از باز کردن بسته یا بطری با دندان جلوگیری کنید.
• معاینه‌های منظم دندان تا ضعف‌های پنهان مینا (مثل پوسیدگی) زود پیدا شود. دندان‌های پوسیده راحت‌تر می‌شکنند.
• تقویت مینا با مراقبت روزانه و توصیه‌های دندانپزشک.

جمع‌بندی

بافت دندان شکسته کودک خودش دوباره رشد نمی‌کند، اما این به معنای از دست رفتن همه چیز نیست. اگر دندان شیری باشد، دندان دائمی بعداً جایگزین می‌شود، به شرط اینکه جوانه آن آسیب نبیند. اگر دندان دائمی باشد، با اقدام سریع و ترمیم مناسب معمولاً می‌توان آن را نجات داد.

مهم‌ترین کارها این است: آرام بمانید، نوع دندان را مشخص کنید، دندان شیری افتاده را هرگز به جایش برنگردانید، دندان دائمی را سریع و در شیر یا حفره نگه دارید و در اسرع وقت به دندانپزشک مراجعه کنید. هر ضربه به دندان را، حتی اگر کوچک به نظر برسد، یک بار نزد دندانپزشک نشان دهید.