علت ورم و سفید شدن لثه چیست؟ ۸ دلیل رایج + درمان خانگی و دارویی

لثه سالم معمولاً صورتی، سفت و بدون درد است. وقتی ناگهان در آینه می‌بینید بخشی از آن سفید شده و ورم کرده، نگرانی طبیعی است. این تغییر رنگ گاهی نشانه یک مشکل ساده مثل زخم دهان است و گاهی هشداری برای عفونت، کم‌خونی یا ضایعه‌ای که باید بررسی شود.

خبر خوب اینکه بیشتر علت‌های رایج قابل درمان‌اند. نکته مهم اینکه نباید فقط با دیدن رنگ لثه خودتان تشخیص بدهید.

در این مقاله می‌خوانید چرا لثه سفید و متورم می‌شود، چه کارهایی در خانه کمک می‌کند، چه درمان‌های دارویی وجود دارد و چه زمانی باید حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید.

چرا لثه سفید می‌شود و ورم می‌کند؟

رنگ صورتی لثه به خون‌رسانی خوب آن بستگی دارد. دو اتفاق می‌تواند این رنگ را سفید کند:

• کاهش خون‌رسانی به بافت لثه (مثلاً در کم‌خونی یا فشار موضعی)
• تغییر در خود بافت سطحی؛ یعنی تجمع سلول‌های مرده، قارچ یا ایجاد زخم و پوشش سفید روی آن

ورم نیز معمولاً نشانه التهاب، عفونت یا واکنش بدن به یک عامل تحریک‌کننده است. گاهی هر دو علامت با هم دیده می‌شوند و گاهی فقط یکی از آن‌ها.

۸ علت رایج ورم و سفید شدن لثه

۱. آفت و زخم دهانی

آفت یکی از شایع‌ترین دلایل است. زخمی گرد یا بیضی با مرکز سفید یا زرد‌رنگ و حاشیه قرمز که هنگام خوردن و نوشیدن می‌سوزد. اطراف آفت ممکن است کمی متورم شود.

• معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز خودبه‌خود خوب می‌شود
• استرس، کمبود ویتامین و غذاهای تحریک‌کننده می‌توانند آن را فعال کنند

۲. برفک دهان (عفونت قارچی)

رشد بیش از حد قارچ کاندیدا باعث ایجاد لکه‌های سفید شبیه کشک روی لثه، زبان و داخل گونه می‌شود. با کشیدن این لکه‌ها ممکن است سطح زیر آن قرمز و دردناک دیده شود.

• در افرادی که از پروتز، اسپری‌های استنشاقی کورتونی یا آنتی‌بیوتیک استفاده می‌کنند بیشتر دیده می‌شود
• دیابت و ضعف سیستم ایمنی هم زمینه‌ساز است
• در نوزادان و سالمندان شایع‌تر است

۳. التهاب و بیماری لثه (ژنژیویت و پریودنتیت)

تجمع پلاک و جرم باعث التهاب می‌شود. لثه قرمز، متورم، حساس و خونریزی‌دهنده می‌شود. در موارد پیشرفته‌تر ممکن است بافت لثه ضعیف شود و رنگ آن تغییر کند.

• بوی بد دهان
• خونریزی هنگام مسواک
• پس‌رفتن لثه از دور دندان

۴. آبسه دندان یا لثه

عفونت باکتریایی می‌تواند کیسه‌ای پر از چرک ایجاد کند. این کیسه معمولاً به شکل برجستگی سفید یا زرد و دردناک روی لثه دیده می‌شود.

• درد ضربان‌دار
• تورم لثه یا صورت
• گاهی تب یا مزه بد در دهان

این حالت نیاز به درمان فوری دارد و با درمان خانگی بهبود نمی‌یابد.

بیشتر بخوانید: فرق کیست دندان با آبسه چیست؟ راهنمای کامل تشخیص و درمان

۵. سوختگی و آسیب مکانیکی

نوشیدنی یا غذای داغ، مسواک سفت، فشار زیاد نخ دندان یا ضربه می‌تواند سطح لثه را آسیب بزند. بافت آسیب‌دیده اغلب سفید و دردناک می‌شود و بعد از چند روز ترمیم می‌شود.

۶. کمبود ویتامین و کم‌خونی

کمبود آهن، ویتامین ب۱۲، اسید فولیک و ویتامین C می‌تواند به رنگ‌پریدگی لثه، زخم‌های مکرر و التهاب منجر شود.

• خستگی و ضعف عمومی
• رنگ‌پریدگی پوست
• زخم‌های تکراری دهان

۷. التهاب اطراف دندان عقل

وقتی دندان عقل نیمه‌نهفته است، تکه‌ای از لثه روی آن را می‌پوشاند. غذا و باکتری زیر آن جمع می‌شود و باعث تورم، درد و گاهی رنگ سفید لثه می‌شود. به این حالت «پریکورونیت» گفته می‌شود.

۸. ضایعات خاص دهانی (لوکوپلاکیا و لیکن پلان)

در این حالت‌ها لکه‌های سفید ایجاد می‌شود که با مسواک یا گاز پاک نمی‌شوند.

• لوکوپلاکیا: لکه سفید ضخیم و پایدار، شایع در افراد سیگاری. بعضی موارد آن می‌تواند پیش‌سرطانی باشد.
• لیکن پلان: بیماری التهابی مزمن با خطوط یا لکه‌های سفید و گاهی سوزش.

اگر لکه سفید بیش از دو هفته باقی ماند، حتماً باید بررسی شود.

تفاوت علت‌ها را چطور بفهمیم؟

علامت	علت احتمالی
زخم گرد دردناک با مرکز سفید	آفت
لکه سفید که با کشیدن پاک می‌شود	برفک دهان
برجستگی دردناک و چرکی	آبسه
لکه سفید که پاک نمی‌شود	لوکوپلاکیا یا لیکن پلان
لثه سفید در ناحیه دندان عقل	پریکورونیت
لثه قرمز و خونریزی‌دهنده	التهاب لثه

این جدول فقط برای آشنایی است و جایگزین تشخیص دندانپزشک نیست.

سفیدی لثه در گروه‌های سنی مختلف

علت این مشکل در همه سنین یکسان نیست و دانستن این تفاوت به تشخیص سریع‌تر کمک می‌کند.

در نوزادان و شیرخواران

• لکه سفید روی لثه یا زبان که شبیه باقی‌مانده شیر است ولی پاک نمی‌شود، معمولاً برفک است.
• برجستگی‌های ریز سفید روی لثه نوزاد گاهی «کیست‌های بی‌خطر» هستند که خودبه‌خود از بین می‌روند، اما تشخیص آن‌ها با پزشک است.
• در زمان دندان درآوردن، لثه ممکن است قرمز، متورم و گاهی در محل بیرون زدن دندان کمی روشن‌تر دیده شود.

در کودکان و نوجوانان

• ضربه حین بازی و ورزش
• التهاب لثه به‌دلیل مسواک نزدن یا بهداشت ناکافی
• دندان درآوردن دندان‌های دائمی و پریکورونیت اولیه
• ارتودنسی و گیر کردن غذا اطراف براکت‌ها

در بزرگسالان و سالمندان

• پروتز نامناسب که به لثه فشار می‌آورد
• خشکی دهان به‌دلیل مصرف دارو
• سیگار و قلیان
• دیابت و بیماری‌های زمینه‌ای

سفیدی لثه در بارداری

تغییرات هورمونی دوران بارداری می‌تواند لثه را نسبت به پلاک حساس‌تر کند. نتیجه معمولاً ورم، قرمزی و خونریزی است. گاهی هم کم‌خونی دوران بارداری باعث رنگ‌پریدگی لثه می‌شود.

• مسواک نرم و ملایم استفاده کنید.
• در این دوران حتماً یک بار معاینه دندانپزشکی داشته باشید.
• بدون مشورت پزشک هیچ دارویی روی لثه یا دهان مصرف نکنید.
• اگر لثه رنگ‌پریده و همراه با ضعف و تپش قلب بود، آزمایش خون بدهید.

سفیدی لثه بعد از درمان‌های دندانپزشکی

بعد از بعضی اقدامات، سفید یا زرد شدن موقت لثه طبیعی است. این حالت نشانه تشکیل بافت ترمیمی است.

• بعد از کشیدن دندان یا جراحی لثه
• بعد از جرم‌گیری عمیق
• بعد از بلیچینگ (سفیدکردن دندان) به‌دلیل تماس ماده سفیدکننده با لثه که معمولاً طی چند ساعت تا یک روز برطرف می‌شود

اگر درد روزبه‌روز بیشتر شد، تب کردید یا بوی بد و ترشح پیدا شد، باید دوباره دندانپزشک شما را ببیند.

درمان خانگی ورم و سفیدی لثه

روش‌های خانگی برای کاهش علائم خفیف مناسب‌اند، اما علت اصلی را درمان نمی‌کنند.

غرغره آب نمک ولرم

نصف قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید و ۲ تا ۳ بار در روز دهان را بشویید. این کار به کاهش التهاب و تمیز شدن ناحیه کمک می‌کند.

کمپرس سرد

برای ورم بعد از ضربه یا درد، کیسه یخ را داخل پارچه بپیچید و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه از بیرون روی صورت بگذارید.

رعایت بهداشت ملایم

• با مسواک نرم و ملایم تمیز کنید
• از نخ دندان با احتیاط استفاده کنید
• ناحیه دردناک را تحریک نکنید

پرهیز از عوامل تحریک‌کننده

• غذاهای تند، شور، ترش و داغ
• سیگار و قلیان
• دهان‌شویه‌های دارای الکل در دوره التهاب

آب کافی و تغذیه مناسب

مصرف میوه، سبزی و منابع آهن و ویتامین ب به بهبود بافت کمک می‌کند.

نکته مهم

استفاده از جوش‌شیرین غلیظ، سرکه، اسانس‌های خالص یا مواد خانگی ناشناخته روی لثه می‌تواند باعث سوختگی و تشدید مشکل شود.

درمان دارویی و دندانپزشکی

درمان به علت بستگی دارد و باید توسط پزشک یا دندانپزشک تعیین شود.

• آفت: ژل یا خمیرهای موضعی و گاهی ویتامین‌های مکمل
• برفک دهان: داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی و رعایت بهداشت پروتز
• التهاب لثه: جرم‌گیری حرفه‌ای، آموزش مسواک و دهان‌شویه مناسب
• آبسه: تخلیه چرک، درمان ریشه یا کشیدن دندان و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک
• پریکورونیت: شست‌وشوی ناحیه، دارو یا خارج کردن دندان عقل
• کم‌خونی یا کمبود ویتامین: آزمایش خون و مکمل مناسب
• لکه‌های مشکوک: معاینه دقیق و در صورت لزوم نمونه‌برداری (بیوپسی)

از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک و کورتون خودداری کنید. مصرف نادرست آن‌ها می‌تواند مشکل را پیچیده‌تر کند.

چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از موارد زیر را دیدید، معطل نکنید:

• لکه سفید بیش از ۲ هفته باقی بماند
• ورم یا درد شدید و روزبه‌روز بدتر شود
• چرک یا برجستگی روی لثه ظاهر شود
• تب یا تورم صورت داشته باشید
• لکه سفید پاک نمی‌شود
• سختی در بلعیدن یا باز کردن دهان
• خونریزی بدون دلیل یا مکرر
• دندان لق شود
• زخم‌های مکرر بدون علت مشخص

پیشگیری از ورم و سفید شدن لثه

• دو بار در روز مسواک بزنید
• روزانه از نخ دندان استفاده کنید
• هر ۶ ماه جرم‌گیری و معاینه انجام دهید
• سیگار و قلیان را کنار بگذارید
• پروتز یا ارتودنسی را تمیز نگه دارید
• از تغذیه سالم و کافی مراقبت کنید
• مسواک را هر ۳ ماه عوض کنید

نتیجه‌گیری

ورم و سفید شدن لثه می‌تواند علت‌های متفاوتی داشته باشد؛ از آفت و برفک گرفته تا آبسه، کمبود ویتامین و ضایعات نیازمند بررسی. برای موارد خفیف، رعایت بهداشت و غرغره آب نمک کمک‌کننده است. اما اگر علائم بیش از چند روز ادامه پیدا کرد، با درد و چرک همراه بود یا لکه سفید پاک نمی‌شد، حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید. تشخیص به‌موقع مهم‌ترین عامل برای درمان ساده و جلوگیری از عوارض است.

توجه: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص و درمان پزشک یا دندانپزشک نیست.