کودکان از چه سنی می‌توانند از خمیردندان بزرگسالان استفاده کنند؟ پاسخ دندانپزشکان

وقتی کودک بزرگ‌تر می‌شود، معمولاً خودش خمیردندان شما را می‌خواهد. شاید هم فکر می‌کنید خمیردندان کودک فقط یک محصول تبلیغاتی با بسته‌بندی رنگی است. پس سؤال طبیعی این است: کودک از چه سنی می‌تواند از خمیردندان بزرگسالان استفاده کند؟

پاسخ کوتاه این است که معیار اصلی فقط سن نیست. دو چیز مهم‌تر است: مقدار و غلظت فلوراید و اینکه کودک بتواند خمیردندان را تف کند و قورت ندهد. در این مقاله می‌خوانید تفاوت واقعی این دو نوع خمیردندان چیست، در هر سن چه مقدار بزنید و چه خمیردندان‌هایی هنوز برای کودک مناسب نیستند.

پاسخ سریع

• از اولین دندان تا ۳ سالگی: خمیردندان فلوراید دار به اندازه یک دانه برنج
• ۳ تا ۶ سالگی: خمیردندان فلوراید دار به اندازه یک نخود
• حدود ۶ سالگی به بعد: در بسیاری از راهنماها استفاده از خمیردندان معمولی فلوراید دار (بزرگسالان) به اندازه نخود مجاز است، به شرط اینکه کودک تف کردن را یاد گرفته باشد

نکته مهم: «خمیردندان بزرگسالان» یعنی خمیردندان معمولی و فلوراید دار، نه هر محصول بزرگسالانه‌ای مثل سفیدکننده‌های قوی یا خمیردندان‌های پرمواد.

فلوراید چیست و چرا مهم است؟

فلوراید ماده‌ای است که مینای دندان را در برابر اسید باکتری‌ها مقاوم می‌کند و حتی شروع پوسیدگی‌های کوچک را برمی‌گرداند. به همین دلیل دندانپزشکان معمولاً توصیه می‌کنند کودک از اولین دندان خمیردندان فلوراید دار استفاده کند، اما به مقدار کم.

چرا مقدار فلوراید برای کودک مهم است؟

دندان‌های دائمی تا حدود ۸ سالگی در حال شکل‌گیری زیر لثه‌اند. اگر کودک مرتب مقدار زیادی خمیردندان فلوراید دار قورت بدهد، ممکن است دچار فلوروزیس شود. فلوروزیس یعنی لکه‌های سفید یا کدر روی مینای دندان. در موارد خفیف فقط جنبه ظاهری دارد، اما بهتر است پیشگیری شود.

پس خطر اصلی «بزرگسالان بودن خمیردندان» نیست، بلکه قورت دادن زیاد است.

تفاوت خمیردندان کودک و بزرگسال

معیار	خمیردندان کودک	خمیردندان بزرگسال
فلوراید	در بعضی بازارها کمتر، در بعضی هم‌غلظت با بزرگسال	معمولاً غلظت استاندارد
طعم	میوه‌ای و ملایم	نعنایی و تندتر
ساینده بودن	معمولاً کمتر	گاهی بیشتر، به‌خصوص در انواع سفیدکننده
هدف طراحی	کم‌خطر بودن در صورت قورت دادن	تمیزی و تازگی دهان

دو نکته کاربردی:

• غلظت فلوراید روی برچسب محصول نوشته شده (معمولاً بر حسب ppm). قبل از خرید حتماً آن را بخوانید.
• راهنماهای کشورهای مختلف در غلظت پیشنهادی برای کودکان زیر ۶ سال کمی با هم فرق دارند. اگر مطمئن نیستید، از دندانپزشک کودکان بپرسید.

چه زمانی کودک آماده خمیردندان بزرگسالان است؟

علاوه بر سن، این نشانه‌ها را بررسی کنید:

• کودک تف کردن را یاد گرفته و خمیردندان را قورت نمی‌دهد.
• طعم تند و نعنایی را تحمل می‌کند و گریه نمی‌کند.
• مسواک را درست و بدون قورت دادن کف انجام می‌دهد.
• دندان دائمی در دهانش درآمده است.

اگر کودک هنوز هنگام مسواک می‌خورد یا می‌بلعد، حتی در ۶ سالگی بهتر است همان خمیردندان ملایم کودک را ادامه بدهید و جلوی او بایستید.

مقدار درست خمیردندان در هر سن

از اولین دندان تا ۳ سالگی

به اندازه یک دانه برنج (یک لایه خیلی نازک روی مسواک). خمیردندان فلوراید دار در این سن هم مفید است، اما مقدارش باید خیلی کم باشد.

۳ تا ۶ سالگی

به اندازه یک نخود. والدین باید مسواک را خودشان روی خمیردندان بگذارند و کودک را برای تف کردن راهنمایی کنند.

۶ سالگی به بعد

اندازه نخود هم‌چنان کافی است. بیشتر کردن خمیردندان باعث تمیزتر شدن دندان‌ها نمی‌شود. کودک می‌تواند به‌تدریج به خمیردندان معمولی فلوراید دار برسد.

چه خمیردندان‌هایی برای کودک مناسب نیست؟

حتی بعد از ۶ سالگی، همه خمیردندان‌های بزرگسالان مناسب کودک نیستند:

• خمیردندان‌های سفیدکننده قوی، چون معمولاً ساینده‌ترند و برای مینای در حال رشد مناسب نیستند.
• خمیردندان‌های با غلظت فلوراید بسیار بالا که فقط با تجویز دندانپزشک استفاده می‌شوند.
• خمیردندان‌های بسیار تند یا با مواد شوینده خشن که دهان کودک را می‌سوزانند.
• محصولات بدون برچسب مشخص که ترکیب و غلظت فلوراید روی آن‌ها نوشته نشده.

اگر دندانپزشک خمیردندان خاصی تجویز کرده، همان را طبق دستور او استفاده کنید.

اگر کودک خمیردندان را قورت داد چه کنیم؟

• مقدار کم (مثل یک بار مسواک معمولی) معمولاً خطرناک نیست. دهان کودک را آب بکشید و به او آب بدهید.
• اگر مقدار زیادی خورد، یا تیوپ را جوید، سریع با مرکز مسمومیت یا پزشک تماس بگیرید و برچسب محصول را در دسترس داشته باشید.
• خمیردندان را دور از دسترس کودک نگه دارید و او را تنها در دستشویی نگذارید.

آموزش تف کردن؛ مهارتی که باید تمرین شود

تف کردن یک مهارت است و کودک آن را مثل خوردن و نوشیدن به‌طور خودکار یاد نمی‌گیرد. می‌توانید با این مراحل تمرینش بدهید:

1. با آب شروع کنید. کودک را جلوی آینه بایستانید و از او بخواهید کمی آب در دهانش بچرخاند و بعد داخل سینک بریزد.
2. الگو باشید. خودتان جلوی او این کار را انجام دهید و برایش بازی کنید.
3. کم‌کم خمیردندان اضافه کنید. اول مقدار خیلی کم، بعد به اندازه توصیه‌شده.
4. تشویق کنید. هر بار که تف کرد و قورت نداد، تشویقش کنید.
5. صبور باشید. بعضی کودکان تا حدود ۵ یا ۶ سالگی این مهارت را کامل یاد نمی‌گیرند.

اگر کودک بعد از چند ماه تمرین هنوز قورت می‌دهد، دلیلی برای عجله در رفتن به خمیردندان بزرگسالان نیست.

اشتباهات رایج والدین

1. زیاد گذاشتن خمیردندان. مقدار نخودی برای همه سنین بالای ۳ سال کافی است.
2. استفاده از خمیردندان سفیدکننده برای کودک. برای مینای در حال رشد مناسب نیست.
3. نخریدن خمیردندان فلوراید دار از ترس فلوراید. فلوراید به مقدار درست مفید است و ترک کامل آن خطر پوسیدگی را بالا می‌برد. تصمیم را با دندانپزشک بگیرید.
4. آب کشیدن زیاد دهان بعد از مسواک. بهتر است کودک فقط خمیردندان اضافی را تف کند تا فلوراید روی دندان بماند.
5. رها کردن کودک خیلی زود. تا حدود ۷ یا ۸ سالگی هنوز نظارت لازم است.

چطور خمیردندان مناسب کودک را انتخاب کنیم؟

• غلظت فلوراید را روی برچسب بخوانید و با توصیه دندانپزشک تطبیق دهید.
• طعم ملایم انتخاب کنید که کودک را به خوردن ترغیب نکند.
• محصول مناسب گروه سنی باشد.
• مجوز و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
• اگر کودک مستعد پوسیدگی است، از دندانپزشک بپرسید نیاز به محصول خاصی دارد یا نه.

نتیجه‌گیری

کودک می‌تواند از حدود ۶ سالگی و با شرط «تف کردن بدون قورت دادن» به‌تدریج به خمیردندان معمولی فلوراید دار (بزرگسالان) برسد. اما معیار اصلی فقط سن نیست. غلظت فلوراید، مقدار مصرف و ملایم بودن محصول مهم‌ترند. قبل از ۶ سالگی هم لازم نیست خمیردندان را کامل حذف کنید؛ مقدار دانه برنج تا ۳ سالگی و اندازه نخود تا ۶ سالگی کافی و ایمن است.

بهترین کار این است که در اولین ویزیت، دندانپزشک کودکان خمیردندان و مقدار مناسب فرزندتان را مشخص کند، چون ریسک پوسیدگی هر کودک متفاوت است.