علت جوش سفید روی لثه نوزاد و راه‌های تشخیص آن از برفک دهان

دیدن یک دانه یا لکه سفید روی لثه نوزاد، هر مادر و پدری را نگران می‌کند. اولین سؤال معمولاً این است: «دندان درمی‌آورد یا مریض شده؟»

خبر خوب این است که در بیشتر موارد، این دانه‌های سفید بی‌خطرند و خودبه‌خود از بین می‌روند. با این حال، یک علت مهم آن‌ها یعنی برفک دهان، نیاز به درمان دارد.

در این مقاله می‌خوانید چه چیزهایی می‌توانند باعث جوش یا لکه سفید روی لثه نوزاد شوند، چطور برفک را از بقیه تشخیص دهید، در خانه چه کارهایی درست است و چه زمانی باید حتماً به پزشک مراجعه کنید.

جوش سفید روی لثه نوزاد چه شکلی است؟

همه لکه‌های سفید یکسان نیستند. دو ویژگی به شما کمک می‌کند تفاوت‌ها را بفهمید:

• شکل: دانه‌های ریز و گرد و برجسته، یا لکه‌های پخش‌شده شبیه کشک
• پاک شدن: آیا با پارچه نرم و مرطوب پاک می‌شود یا نه؟

همین دو نکته در بیشتر موارد سرنخ اصلی را می‌دهد.

علت‌های رایج جوش سفید روی لثه نوزاد

۱. کیست‌های لثه نوزاد

این‌ها دانه‌های ریز، سفید یا زرد‌رنگ و کاملاً بی‌خطر هستند که روی لبه لثه دیده می‌شوند. معمولاً چند دانه کنار هم‌اند و شبیه دندان نیمه‌پنهان به نظر می‌رسند.

• بدون درد هستند
• در شیرخوارگی اتفاق می‌افتند و معمولاً طی چند هفته تا چند ماه از بین می‌روند
• نیازی به درمان ندارند و در اغلب نوزادان رفتار شیردهی را مختل نمی‌کنند

۲. مروارید اپشتین و گره‌های بوهن

این‌ها دو نوع دانه سفید بی‌خطر هستند:

• مروارید اپشتین: دانه‌های کوچک سفید روی خط وسط سقف دهان
• گره‌های بوهن: برجستگی‌های ریز روی لبه لثه، به‌خصوص در بخش بالایی

هر دو شایع‌اند و معمولاً خودبه‌خود محو می‌شوند. والدین گاهی آن‌ها را اشتباهاً دندان یا جوش می‌دانند.

۳. دندان درآوردن

وقتی دندان به سطح لثه نزدیک می‌شود، ممکن است لثه برجسته، متورم و کمی سفیدتر دیده شود. نوزاد معمولاً بی‌قرار است، آب دهانش زیاد می‌شود و هر چیزی را گاز می‌گیرد.

• دندان‌های جلویی پایین معمولاً اولین دندان‌ها هستند
• زمان دندان درآوردن بین نوزادان تفاوت زیادی دارد
• گاهی لثه روی دندان، رنگ آبی‌مایل یا کبود به خود می‌گیرد (که کیست رویش نام دارد و معمولاً خودبه‌خود از بین می‌رود)

۴. برفک دهان (عفونت قارچی)

برفک در اثر رشد بیش از حد قارچ کاندیدا ایجاد می‌شود. لکه‌هایی شبیه کشک یا پنیر سفید روی لثه، زبان، لب و داخل گونه‌ها دیده می‌شود.

• لکه‌ها پراکنده‌اند، نه به‌صورت دانه‌های گرد و مجزا
• با پاک کردن، سطح قرمز و حساس زیر آن دیده می‌شود
• ممکن است نوزاد هنگام شیر خوردن بی‌قرار شود یا شیر را رها کند

بیشتر بخوانید: برفک دهان چیست و چگونه درمان می شود؟

۵. باقی‌مانده شیر

بعد از شیر خوردن، لایه‌ای سفید روی زبان یا لثه می‌ماند که اغلب با برفک اشتباه گرفته می‌شود. تفاوت آن در این است که با پارچه مرطوب به‌راحتی پاک می‌شود.

۶. دندان نوزادی (Natal teeth)

در موارد نادر، نوزاد با یک دندان به دنیا می‌آید یا دندان در چند هفته اول رشد می‌کند. این دندان‌ها ممکن است لق باشند و باید توسط پزشک یا دندانپزشک کودکان بررسی شوند.

۷. زخم و آسیب موضعی

مکیدن شدید، برخورد اسباب‌بازی یا پستانک نامناسب می‌تواند به لثه آسیب بزند و ناحیه کوچکی سفید یا قرمز شود. معمولاً طی چند روز بهبود می‌یابد.

فرق جوش سفید لثه با برفک دهان چیست؟

ویژگی	کیست یا مروارید	برفک دهان	باقی‌مانده شیر
ظاهر	دانه‌های گرد و مجزا	لکه‌های کشک‌مانند پراکنده	لایه نازک سفید
پاک شدن با پارچه مرطوب	خیر	سخت پاک می‌شود و زیرش قرمز است	بله، راحت
درد	ندارد	ممکن است دارد	ندارد
تأثیر روی شیر خوردن	معمولاً ندارد	ممکن است نوزاد بی‌قرار شود	ندارد
نیاز به درمان	خیر	بله	خیر

این جدول برای آشنایی است و جایگزین معاینه پزشک نیست.

یک آزمایش ساده برای والدین

اگر نمی‌دانید لکه سفید چیست، این کار را انجام دهید:

1. دست‌هایتان را کاملاً بشویید.
2. یک گاز استریل یا پارچه نرم و تمیز را با آب ولرم جوشیده مرطوب کنید.
3. با فشار بسیار ملایم، لکه را یک بار پاک کنید.
4. اگر پاک شد، احتمالاً باقی‌مانده شیر است.
5. اگر پاک نشد یا زیر آن قرمز و دردناک بود، احتمال برفک وجود دارد.

از تلاش مکرر یا فشار شدید خودداری کنید، چون ممکن است به لثه حساس نوزاد آسیب بزند.

علائم برفک دهان در نوزاد

• لکه‌های سفید که پاک نمی‌شوند
• بی‌قراری یا گریه هنگام شیر خوردن
• امتناع از خوردن شیر
• قرمزی یا ترک گوشه لب‌ها
• گاهی همراه با سوختگی پوشکی (راش قارچی)
• در مادران شیرده، ممکن است سوزش یا درد نوک سینه ایجاد شود

علت‌های برفک دهان در نوزادان

• ضعیف بودن نسبی سیستم ایمنی در ماه‌های اول
• مصرف آنتی‌بیوتیک توسط نوزاد یا مادر شیرده
• استفاده از پستانک یا شیشه شیر ناکافی تمیز
• انتقال قارچ از مادر هنگام زایمان یا شیردهی
• مصرف داروهای استنشاقی کورتونی

در خانه چه باید کرد؟

اگر دانه‌ها بی‌خطر به نظر می‌رسند

• دست نزنید و آن‌ها را فشار ندهید
• دهان نوزاد را با گاز نرم و آب ولرم جوشیده تمیز کنید
• از هیچ ماده خانگی روی لثه استفاده نکنید
• مراقب تغییر شکل و اندازه آن‌ها باشید

اگر برفک مشکوک است

• نوزاد را حتماً به پزشک اطفال نشان دهید
• پستانک، سرشیشه و اسباب‌بازی‌های دهانی را بعد از هر بار استفاده بشویید و جوشانده یا ضدعفونی کنید
• اگر شیرخوار با شیشه شیر تغذیه می‌شود، قطعات آن را ضدعفونی کنید
• مادر شیرده باید نوک سینه را تمیز و خشک نگه دارد

درمان برفک نوزاد

درمان باید با نظر پزشک انجام شود. معمولاً شامل موارد زیر است:

• داروهای ضدقارچ موضعی (قطره یا ژل) که روی دهان نوزاد استفاده می‌شود
• درمان مادر در صورت وجود عفونت قارچی نوک سینه، برای جلوگیری از انتقال مجدد
• رعایت دقیق بهداشت ابزار تغذیه

بیشتر موارد برفک با درمان مناسب ظرف یک تا دو هفته بهبود می‌یابد.

اشتباهات رایج والدین

• پاک کردن با فشار زیاد: باعث زخم و خونریزی می‌شود
• استفاده از عسل، جوش‌شیرین یا مواد گیاهی روی لثه نوزاد: عسل برای نوزاد زیر یک سال ممنوع است (خطر بوتولیسم)
• ترکاندن یا بریدن دانه‌ها: ممکن است عفونت ایجاد کند
• خودسرانه دارو دادن: بدون نظر پزشک انجام نشود
• نادیده گرفتن علائم برفک: ممکن است نوزاد را از تغذیه محروم کند

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید، معطل نکنید:

• لکه‌های سفید پاک نمی‌شوند یا بعد از پاک کردن، زیرشان قرمز است
• نوزاد از شیر خوردن امتناع می‌کند یا هنگام خوردن بسیار گریه می‌کند
• دانه‌ها بزرگ‌تر یا بیشتر می‌شوند
• تب دارد
• لثه شدیداً متورم، قرمز یا دارای چرک است
• دانه‌ها بعد از چند هفته باقی می‌مانند
• نوزاد با دندان به دنیا آمده یا دندان لق دارد
• برفک بعد از درمان برمی‌گردد
• وزن‌گیری نوزاد کم شده است

پیشگیری از برفک و مشکلات لثه در نوزاد

• ضدعفونی منظم پستانک، سرشیشه و اسباب‌بازی‌ها
• شستن دست‌ها قبل از دست زدن به دهان نوزاد
• تمیز کردن لثه بعد از شیر خوردن با گاز نرم و مرطوب
• نظافت نوک سینه مادر شیرده
• پرهیز از استفاده طولانی و بی‌مورد از پستانک
• مراجعه به پزشک اطفال در صورت هر تغییر مشکوک

نتیجه‌گیری

جوش سفید روی لثه نوزاد در بیشتر موارد یک اتفاق بی‌خطر است و نشانه کیست لثه، مروارید اپشتین یا شروع دندان درآوردن است. مهم‌ترین نکته این است که بتوانید آن را از برفک دهان تشخیص دهید. اگر لکه سفید با پارچه مرطوب پاک نمی‌شود، نوزاد بی‌قرار است یا از شیر خوردن امتناع می‌کند، باید به پزشک اطفال مراجعه کنید.

تا آن زمان، به دانه‌ها دست نزنید، بهداشت وسایل نوزاد را رعایت کنید و از دادن هر ماده خانگی به نوزاد خودداری کنید. تشخیص درست در همان ابتدا، آرامش شما و سلامت نوزادتان را تضمین می‌کند.

توجه: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و درمان پزشک یا دندانپزشک نیست.