عصب‌کشی دندان کودک درد دارد؟ پاسخ دندانپزشک اطفال

دندانپزشک گفته دندان شیری کودکتان نیاز به عصب‌کشی دارد و دل‌تان از همین حالا شور می‌زند. «درد دارد؟ بچه‌ام تحمل می‌کند؟ اصلاً لازم است؟»

عصب‌کشی دندان کودک با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و در حین درمان معمولاً درد شدیدی ندارد. ممکن است تزریق بی‌حسی کمی ناخوشایند باشد و بعد از اتمام اثر آن، چند روز حساسیت یا ناراحتی خفیف بماند. در بسیاری از موارد، درد دندان قبل از درمان بیشتر از خود درمان است.

در این مقاله توضیح می‌دهیم چرا لازم می‌شود، مراحل آن چطور است، چه دردی باید انتظار داشت و بعد از درمان چه کار کنید.

عصب‌کشی دندان کودک یعنی چه؟

در وسط هر دندان بافتی نرم به نام «پالپ» قرار دارد که شامل رگ و عصب است. وقتی پوسیدگی یا ضربه به این بخش برسد، پالپ ملتهب یا عفونی می‌شود. دندانپزشک اطفال برای نجات دندان، تمام یا بخشی از این بافت را بر‌می‌دارد و دندان را ترمیم می‌کند.

در دندان‌های شیری، دو روش رایج وجود دارد:

• پالپوتومی: فقط بخش آلوده‌ی پالپ در تاج دندان برداشته می‌شود و پالپ سالم ریشه حفظ می‌شود. این روش برای دندانی انجام می‌شود که هنوز زنده و قابل نجات است.
• پالپکتومی: تمام پالپ از تاج و کانال‌های ریشه برداشته می‌شود، کانال تمیز و پر می‌شود و دندان ترمیم می‌گردد. معمولاً زمانی انجام می‌شود که عفونت عمیق‌تر است.

اینکه کدام روش مناسب است را دندانپزشک با معاینه و رادیوگرافی تعیین می‌کند.

آیا دندان شیری که قرار است بیفتد هم عصب‌کشی می‌خواهد؟

بله، در بسیاری از موارد. حفظ دندان شیری اهمیت زیادی دارد:

• نگهدارنده‌ی جای دندان دائمی است و کمک می‌کند دندان دائمی در مسیر درست بیرون بیاید
• برای جویدن غذا و رشد تغذیه مهم است
• در تلفظ و حرف زدن نقش دارد
• از عفونت و درد مکرر جلوگیری می‌کند
• از دست رفتن زودهنگام آن می‌تواند باعث کج شدن یا کم‌جا شدن دندان‌های دائمی شود

البته اگر دندان خیلی نزدیک به افتادن باشد یا پوسیدگی خیلی شدید باشد، ممکن است کشیدن آن انتخاب بهتری باشد.

چه زمانی دندان کودک نیاز به عصب‌کشی پیدا می‌کند؟

این نشانه‌ها می‌تواند هشدار باشد:

• درد خودبه‌خودی یا درد شبانه که کودک را از خواب بیدار می‌کند
• درد شدید با خوردن یا نوشیدن چیزهای سرد، گرم یا شیرین که بعد از قطع محرک ادامه می‌یابد
• پوسیدگی عمیق و سوراخ بزرگ در دندان
• ورم لثه یا صورت
• جوش یا برآمدگی روی لثه کنار دندان (نشانه‌ی عفونت)
• لق شدن غیرعادی دندان
• درد هنگام فشار یا جویدن
• تب یا بدخلقی و بی‌اشتهایی همراه با دردهای دندانی
• تغییر رنگ دندان (تیره یا خاکستری شدن) بعد از ضربه

بعضی دندان‌ها بدون درد هم دچار عفونت می‌شوند و فقط در رادیوگرافی یا معاینه مشخص می‌شوند. به همین دلیل بازدید منظم دندانپزشکی اهمیت دارد.

مراحل عصب‌کشی دندان کودک

مراحل کلی به این شکل است (جزئیات بسته به روش و دندانپزشک متفاوت است):

۱. معاینه و رادیوگرافی

دندانپزشک عمق پوسیدگی، وضعیت ریشه و بافت اطراف را بررسی می‌کند و نوع درمان را تعیین می‌کند.

۲. بی‌حسی

ابتدا ماده‌ی بی‌حس‌کننده‌ی موضعی روی لثه گذاشته می‌شود و بعد بی‌حسی تزریق می‌شود. اینجا ممکن است کودک نیشگون یا سوزش خفیفی احساس کند که معمولاً کوتاه است.

۳. ایزوله کردن دندان

دندان با پوشش لاستیکی مخصوص (رابردم) یا وسایل دیگر از بقیه‌ی دهان جدا می‌شود تا تمیز بماند. این کار به راحتی کودک هم کمک می‌کند، چون آب و ذرات وارد دهان و گلو نمی‌شوند.

۴. برداشتن پوسیدگی و پالپ

بافت پوسیده و پالپ آلوده برداشته می‌شود. کودک ممکن است لرزش و صدای دستگاه را احساس کند، اما نباید درد داشته باشد. اگر دردی حس کرد، باید بگوید تا بی‌حسی تقویت شود.

۵. پر کردن و ترمیم

بعد از تمیز کردن، داخل دندان با ماده‌ی مناسب پر می‌شود. معمولاً در دندان‌های شیری عقبی، برای محافظت از دندان از روکش فلزی مخصوص کودکان یا مواد ترمیمی استفاده می‌شود.

۶. توصیه‌های بعد از درمان

دندانپزشک نکات مراقبتی، داروهای لازم و زمان مراجعه‌ی بعدی را توضیح می‌دهد.

عصب‌کشی دندان کودک چقدر درد دارد؟

در حین درمان

با بی‌حسی کافی، درد شدید در حین درمان معمولاً وجود ندارد. تنها لحظه‌ای که ممکن است ناخوشایند باشد، تزریق است. دندانپزشکان اطفال با روش‌هایی مثل بی‌حس کردن سطحی قبل از تزریق، صحبت با کودک و حواس‌پرتی، این بخش را راحت‌تر می‌کنند.

بعد از درمان

وقتی اثر بی‌حسی از بین رفت، کودک ممکن است چند روز احساس حساسیت، ناراحتی یا کمی درد داشته باشد، به‌خصوص هنگام جویدن. این معمولاً خفیف است و با مراقبت ساده کنترل می‌شود. در بعضی کودکان درد کمی بیشتر است، به‌خصوص اگر قبل از درمان التهاب شدید داشتند.

چرا برخی کودکان درد را بیشتر تجربه می‌کنند؟

• عفونت یا التهاب شدید قبل از درمان
• ترس و اضطراب که درک درد را بیشتر می‌کند
• بی‌حسی ناکافی در بعضی دندان‌ها (مخصوصاً دندان‌های فک پایین یا عفونی)
• مدت طولانی درمان
• حساسیت فردی

اگر دندانپزشک متوجه ترس شدید کودک شود، روش‌های کمک‌کننده را پیشنهاد می‌دهد.

اگر کودک ترسیده است چه کنیم؟

برای کاهش اضطراب کودک این کارها کمک می‌کند:

• پیش از ویزیت با زبان ساده و آرام توضیح دهید که دندانپزشک می‌خواهد دندان را «درست کند»
• از کلمات ترسناک مثل «سوزن»، «درد»، «خون» و «کشیدن» پرهیز کنید و وعده‌هایی مثل «اصلاً نمی‌درد» ندهید
• از ترساندن کودک با دندانپزشک (مثلاً به‌عنوان تنبیه) خودداری کنید
• ساعتی از روز را انتخاب کنید که کودک خسته و گرسنه نباشد
• آرامش خودتان را حفظ کنید، چون کودک اضطراب شما را حس می‌کند
• اگر ممکن است، قبل از درمان یک جلسه‌ی آشنایی کوتاه با مطب داشته باشید
• اسباب‌بازی یا وسیله‌ی دلخواه کودک را همراه ببرید

در موارد خاص، دندانپزشک اطفال ممکن است روش‌های تکمیلی مثل گاز خنده (نیتروس اکساید)، آرام‌بخش خوراکی یا در شرایط خاص بیهوشی عمومی را بر اساس سن، شدت درمان و میزان همکاری کودک پیشنهاد دهد. این تصمیم‌ها باید فقط با نظر متخصص گرفته شوند.

مراقبت بعد از عصب‌کشی دندان کودک

• مراقب لب و گونه باشید: تا زمانی که بی‌حسی تمام نشده، کودک ممکن است ناخودآگاه لب، گونه یا زبانش را بجود و زخم کند. او را زیر نظر بگیرید و تا برطرف شدن بی‌حسی، غذا ندهید یا فقط غذای خیلی نرم و ولرم بدهید.
• غذای نرم بدهید: برای چند روز، غذاهای نرم و ملایم مثل ماست، پوره، فرنی و سوپ بدهید و از غذاهای سفت، چسبناک و خیلی داغ یا سرد بپرهیزید.
• مسواک را ادامه دهید: مسواک نرم و ملایم کنار دندان درمان‌شده بزنید و آن را نادیده نگیرید.
• کنترل درد: فقط داروی تجویزشده یا توصیه‌شده‌ی دندانپزشک یا پزشک را، براساس سن و وزن کودک، بدهید. دوز را از روی حدس تعیین نکنید و به کودکان آسپرین ندهید.
• از دست زدن جلوگیری کنید: کودک نباید با انگشت یا زبان به دندان فشار بیاورد.
• مراجعه‌ی بعدی: اگر ترمیم نهایی یا روکش لازم است، در موعد مقرر مراجعه کنید.

علائم هشدار بعد از عصب‌کشی

در این موارد سریع‌تر با دندانپزشک تماس بگیرید:

• تورم صورت، فک یا لثه
• تب
• درد شدید که با گذشت چند روز کم نمی‌شود یا بدتر می‌شود
• ترشح چرکی یا جوش روی لثه
• لق شدن ناگهانی دندان
• مشکل در بلعیدن، نفس کشیدن یا باز کردن دهان
• بی‌حالی شدید یا امتناع کودک از خوردن و نوشیدن
• افتادن یا شکستن ترمیم یا روکش

اگر تورم صورت به‌سرعت زیاد شود یا کودک تب بالا و حال عمومی بد دارد، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

جایگزین عصب‌کشی چیست؟

اگر دندان قابل نجات نباشد یا عفونت شدید باشد، دندانپزشک ممکن است کشیدن دندان را پیشنهاد دهد. در این صورت معمولاً استفاده از نگهدارنده‌ی فضا (اسپیسر) برای حفظ جای دندان دائمی توصیه می‌شود. نادیده گرفتن مشکل و صبر کردن، معمولاً راه‌حل خوبی نیست و می‌تواند باعث عفونت و آسیب به دندان دائمی زیر آن شود.

چطور از نیاز به عصب‌کشی جلوگیری کنیم؟

• مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار مناسب سن
• کمک و نظارت والدین بر مسواک تا سنین مناسب
• کم کردن شکلات، شیرینی و نوشیدنی‌های قندی، به‌خصوص بین وعده‌ها
• نداشتن عادت خوابیدن با شیشه‌ی شیر یا نوشیدنی شیرین
• بازدید منظم از دندانپزشک اطفال (حدود هر شش ماه یا طبق توصیه)
• فیشور سیلانت و فلوراید تراپی در صورت تجویز دندانپزشک
• درمان زودهنگام پوسیدگی‌های کوچک قبل از رسیدن به عصب

باورهای غلط درباره‌ی عصب‌کشی دندان شیری

• «دندان شیری می‌افتد، پس درمانش لازم نیست.» عفونت آن می‌تواند به دندان دائمی آسیب بزند.
• «عصب‌کشی کودکان بسیار دردناک است.» با بی‌حسی مناسب معمولاً در حین درمان درد شدیدی نیست.
• «اگر درد ندارد، یعنی نیاز به درمان نیست.» بعضی عفونت‌ها بی‌صدا پیش می‌روند.
• «بی‌حسی برای کودکان خطرناک است.» در دست دندانپزشک اطفال و با دوز مناسب، روشی رایج و استاندارد است.
• «با دارو و دهان‌شویه می‌شود جلوی عفونت را گرفت.» دارو ممکن است درد را موقتاً کم کند، اما پوسیدگی عمیق را درمان نمی‌کند.

بیشتر بخوانید: دندان شیری را عصب‌کشی کنیم یا بکشیم؟ راهنمای کامل والدین

نتیجه‌گیری

عصب‌کشی دندان کودک برای نجات دندان شیری انجام می‌شود و با بی‌حسی مناسب، در حین درمان معمولاً دردناک نیست. مهم‌ترین چیزها این است که علائم هشدار را جدی بگیرید، مشکل دندان را به تعویق نیندازید، کودک را آرام و صادقانه آماده کنید و بعد از درمان مراقب لب و گونه‌ی بی‌حس‌شده باشید.

اگر کودکتان درد دندان، ورم لثه یا پوسیدگی عمیق دارد، سریع‌تر به دندانپزشک اطفال مراجعه کنید. درمان به‌موقع هم کم‌دردتر است و هم از عوارض جدی‌تر جلوگیری می‌کند.

این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی دندانپزشک یا پزشک نیست. برای تشخیص، درمان و مصرف هر دارو در کودکان، حتماً با متخصص مشورت کنید.